नंदुरबार जिल्ह्यातील तोरणमाळ येथे तोरणादेवी जंगल प्रोड्यूसर कंपनीच्या पहिल्याच वार्षिक सर्वसाधारण सभेने (AGM) ऐतिहासिक यशाची नोंद केली. बांबू वन उत्पादनांच्या विक्रीवर आधारित महाराष्ट्रातील पहिली आदिवासी महिलांची वन उत्पादक कंपनी म्हणून या उपक्रमाने राष्ट्रीय स्तरावर आदर्श निर्माण केला आहे.
या प्रेरणादायी कार्यक्रमाचे उद्घाटन कंपनीच्या अध्यक्षा निर्मला भील यांनी केले. कंपनीच्या प्रवासाचा आढावा घेत त्यांनी महिलांच्या सामूहिक प्रयत्नांतून साध्य झालेल्या प्रगतीवर प्रकाश टाकला. या सभेला सुमारे ३०० महिला व ७० पुरुष सभासदांची उत्स्फूर्त उपस्थिती लाभली.
शाश्वत विकासासाठी मार्गदर्शन:
कार्यक्रमास मनरेगा महासंचालक नंदकुमार वर्मा प्रमुख पाहुणे म्हणून उपस्थित होते. त्यांनी जंगलावर आधारित अर्थव्यवस्थेतील संधी अधोरेखित करत बांबू विक्री, मासेमारी व वन उत्पादनांचे शाश्वत व्यवस्थापन यांद्वारे महिलांना ‘लखपती’ बनण्याची क्षमता असल्याचे सांगितले.
तसेच, VB-G-RAM-G उपक्रमांतर्गत जलसाठे निर्माण करण्यासाठी संस्थात्मक सहकार्याचे आश्वासन देण्यात आले.
कोनबॅकचे संचालक व बांबू तज्ज्ञ संजीव करपे यांनी बांबू मूल्यवर्धन उद्योगाच्या संधींवर प्रकाश टाकला, तर कृषी विज्ञान केंद्र, कोळदा येथील शास्त्रज्ञ वैभव गुरुवे यांनी भूमी सुपोषण व पूरक शेती यावर मार्गदर्शन केले.
पाणी व शेतीसाठी एकात्मिक दृष्टिकोन:
पंचायत समिती धडगावचे गटविकास अधिकारी मनोज भोसले यांनी जलसाठा निर्मितीचे महत्त्व अधोरेखित करत गावपातळीवर वॉटर बॉडी विकसित करण्यासाठी सहकार्याची हमी दिली. यावेळी विस्तार कृषी अधिकारी सौरभ धुमाळ व उमेद अभियानाचे समन्वयक अक्षय परमार यांनीही मार्गदर्शन केले.
अल्पावधीत उल्लेखनीय यश:
कंपनीच्या कामगिरीचा आढावा सादर करताना लेघापाणी सामुदायिक वन व्यवस्थापन समितीच्या सहकार्याने फक्त ७ दिवसांत बांबू तोडणी व विक्री करून २३ कुटुंबांना रोजगार उपलब्ध करून दिल्याची माहिती देण्यात आली. कंपनी स्थापन होऊन काही महिन्यांतच मिळालेली ही कामगिरी अत्यंत उल्लेखनीय ठरली आहे.
भविष्यातील महत्त्वाकांक्षी योजना:
कंपनीने पुढील वर्षासाठी मोठी उद्दिष्टे निश्चित केली आहेत:
प्रत्येक ग्रामसभेत ५ हेक्टर वृक्ष लागवड + ५ हेक्टर बांबू लागवड (मनरेगा अंतर्गत)
१ एप्रिलपासून युक्तधारा पोर्टलवर अर्ज प्रक्रिया सुरू
प्रत्येक गावात किमान ५० कुटुंबांना रोजगार
बांबू, चारोळी, महू, डिंक, बेहडा यांचे मूल्यवर्धन उद्योग
सध्या १३ गावांतील ३१५ महिला सहभागी असून, भविष्यात १०००+ महिलांना जोडण्याचे लक्ष्य निश्चित करण्यात आले आहे.
व्यापक सहभाग व सहकार्य:
या कार्यक्रमास इंडियन स्कूल ऑफ बिझनेस, हैदराबादचे प्रतिनिधी, विविध गावांतील सरपंच, CFR समिती सदस्य व नागरिक मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.
या उपक्रमाला UMED, Development Support Center, कृषी विज्ञान केंद्र, गंगोत्री फाऊंडेशन, फिनिक्स फाउंडेशन, Pioneer Seed यांचे मोलाचे सहकार्य लाभले आहे.
तोरणादेवी जंगल प्रोड्यूसर कंपनी हा केवळ एक प्रकल्प नसून, महिला सक्षमीकरण, शाश्वत वनव्यवस्थापन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या बळकटीकरणाचा एक यशस्वी मॉडेल म्हणून समोर येत आहे.
हा उपक्रम नंदुरबारपुरता मर्यादित न राहता, देशातील आदिवासी भागांसाठी प्रेरणादायी आणि अनुकरणीय ठरत आहे.
Mahatma Gandhi NREGA, Ministry of Rural Development, Government of India
#tribalwomen#foresteconomy#bambooindustry#womenempowerment#UMED#SustainableDevelopment#collectorofficenandurbar
