(नंदुरबार) राज्याच्या संतुलित व सर्वसमावेशक विकासाच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण ठरणाऱ्या आकांक्षित जिल्हा व आकांक्षित तालुका कार्यक्रमाचा विस्तार करण्याचा ऐतिहासिक निर्णय राज्य शासनाने घेतला असून, या निर्णयामुळे नंदुरबार जिल्ह्याच्या सर्वांगीण प्रगतीला नवी दिशा मिळणार आहे. आधीपासूनच आकांक्षित जिल्हा म्हणून समाविष्ट असलेल्या नंदुरबारमध्ये आता जिल्ह्यातील सर्व सहा तालुक्यांचा समावेश करून आरोग्य, शिक्षण, कृषी, कौशल्य विकास, आर्थिक समावेशन आणि मूलभूत सुविधा या क्षेत्रांमध्ये अधिक वेगाने आणि परिणामकारक प्रगती साधण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे. या उपक्रमामुळे जिल्ह्यातील दुर्बल व वंचित घटकांच्या जीवनमानात गुणात्मक सुधारणा घडवून आणण्यास मोठी चालना मिळणार आहे.
नीती आयोगाच्या मार्गदर्शनाखाली देशातील मागासलेल्या जिल्ह्यांचा झपाट्याने विकास करण्यासाठी जानेवारी 2018 पासून आकांक्षित जिल्हा कार्यक्रम राबविण्यात येत आहे. या कार्यक्रमांतर्गत नंदुरबार जिल्ह्याचा समावेश असून, आरोग्य व पोषण, शिक्षण, कृषी व जलसंपदा, कौशल्य विकास व आर्थिक समावेशन आणि मूलभूत पायाभूत सुविधा या पाच प्रमुख क्षेत्रांतील 49 कार्यक्षम निर्देशांकांच्या आधारे जिल्ह्याच्या कामगिरीचे सातत्याने मूल्यमापन केले जाते. या प्रक्रियेमुळे प्रशासनातील पारदर्शकता, स्पर्धात्मकता आणि कार्यक्षमता वाढीस लागली असून, स्थानिक विकासाला अधिक चालना मिळत आहे.
दरम्यान, पंतप्रधानांनी 7 जानेवारी 2023 रोजी आकांक्षित तालुका कार्यक्रमाची घोषणा केली होती. त्यानुसार राज्यातील तालुक्यांच्या विकासासाठी स्वतंत्र मोजमाप प्रणाली विकसित करण्यात आली आहे. या पार्श्वभूमीवर नंदुरबार जिल्ह्यातील अक्राणी, नंदुरबार, अक्कलकुवा, तळोदा, शहादा आणि नवापूर हे सर्व सहा तालुके आकांक्षित तालुके म्हणून घोषित करण्यात आले आहेत. या तालुक्यांमध्ये आरोग्य व पोषण, शिक्षण, कृषी व संलग्न सेवा, सामाजिक विकास आणि मूलभूत पायाभूत सुविधा या पाच क्षेत्रांतील 40 प्रमुख निर्देशांकांच्या आधारे कामगिरीचे मूल्यमापन केले जाणार आहे. उत्कृष्ट कामगिरी करणाऱ्या तालुक्यांना नीती आयोगामार्फत विशेष प्रोत्साहन निधी (Award Money) देण्यात येणार असून, यामुळे स्थानिक प्रशासनाला अधिक प्रेरणा मिळणार आहे.
राज्य मंत्रिमंडळाच्या दिनांक 13 एप्रिल 2026 रोजी झालेल्या बैठकीत या कार्यक्रमाच्या विस्तारास मंजुरी देण्यात आली आहे. या निर्णयानुसार राज्यातील एकूण 10 जिल्हे आकांक्षित जिल्हे म्हणून निश्चित करण्यात आले असून, 177 तालुक्यांचा आकांक्षित तालुका कार्यक्रमात समावेश करण्यात आला आहे. या सर्व जिल्हे व तालुक्यांमध्ये राज्य योजना, जिल्हा वार्षिक योजना तसेच केंद्र पुरस्कृत योजना प्राधान्याने आणि समन्वयाने राबविण्यात येणार आहेत.
या निर्णयामुळे नंदुरबार जिल्ह्यातील विकास प्रक्रियेला अधिक वेग मिळणार असून, ग्रामीण व आदिवासी भागातील मूलभूत सुविधा बळकट करण्यावर विशेष भर दिला जाणार आहे. आरोग्य सेवा सुदृढ करणे, शिक्षणाची गुणवत्ता उंचावणे, कृषी उत्पादनक्षमतेत वाढ करणे, रोजगार व कौशल्य विकासाच्या संधी निर्माण करणे आणि पायाभूत सुविधा सुधारणा यांसारख्या विविध अंगांनी जिल्ह्याचा विकास साधण्याचा व्यापक प्रयत्न या कार्यक्रमातून होणार आहे.
एकूणच, आकांक्षित जिल्हा व तालुका कार्यक्रमाच्या विस्तारामुळे नंदुरबार जिल्ह्याच्या विकासाला नवा वेग मिळणार असून, प्रशासनाच्या कार्यक्षमतेत वाढ होऊन नागरिकाभिमुख सेवा अधिक प्रभावीपणे पोहोचण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
